Yapay zeka kadın istihdamını daha sert etkileyebilir

Siri, Alexa veya ChatGPT gibi sistemlerin ortaya çıkışından on yıllar önce, bilgi akışının merkezinde neredeyse her zaman kadınlar yer alıyordu. Uzun mesafeli telefon görüşmelerinin vazgeçilmez unsuru olan telefon santral operatörlüğü, bir dönem Amerika Birleşik Devletleri'nde 20 yaş altı kadınlar arasındaki en yaygın meslekti; ancak günümüzde bu meslek tamamen ortadan kalkmış durumda.

Yapay zekanın toplum, kültür ve ekonomi üzerindeki etkileri tartışılırken, çalışanlar bu dönüşümün mesleklerini nasıl şekillendireceğini anlamaya çalışıyor. Otomatik telefon santrallerinden çamaşır makinesine ve kişisel bilgisayarlara kadar uzanan teknolojik ilerleme tarihi, yapay zekadan en çok kadınların etkilenebileceğine işaret ediyor. Kadın Politikaları Araştırma Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Ariane Hegewisch, yapay zekanın rutin görevlere, sayılara ve kalıp bulmaya odaklandığını belirterek bu niteliklerin kadınların yoğunlukta olduğu idari ve büro işlerini kapsadığını ifade etti. Hegewisch, sekreterlerin ve büro çalışanlarının yüzde 90'ının halen kadınlardan oluştuğunu hatırlattı. Uluslararası Çalışma Örgütü tarafından mart ayında yayımlanan araştırma da yüksek gelirli ülkelerde neredeyse her 10 kadından birinin yapay zeka kaynaklı en yüksek risk grubundaki mesleklerde çalıştığını ortaya koyuyor.

1940'lı yıllarda ABD'deki telefon operatörlerinin yaklaşık yüzde 95'i kadındı. Yoğun saatlerde yüzlerce çağrıyı yönetebilmek için aylarca eğitim gerektiren bu iş, dönemin görece iyi kazanç sağlayan alanlarından biriydi. Ancak AT&T şirketinin otomatik santral sistemini devreye almasıyla birlikte tarihin en büyük otomasyon yatırımlarından biri gerçekleşti ve sonraki on yıllarda yaklaşık 75 bin operatörlük pozisyonu silindi. Boston Üniversitesi'nden James Feigenbaum ile Duke Üniversitesi Fuqua İşletme Okulu'ndan Daniel P. Gross, 2020 tarihli çalışmalarında bu teknolojik şokun mevcut operatörleri mesleklerinden ettiğini, birçok çalışanın daha düşük ücretli işlere geçtiğini ya da iş gücünden tamamen çekildiğini saptadı.

Ekonomist David Autor, çoğu insanın kariyer kararlarını erken yaşta aldığını ve işleri teknolojik olarak geçersiz kaldığında genellikle daha elverişsiz konumlara gerilediğini belirtiyor. Buna karşın Feigenbaum ve Gross, sonraki nesil kadınların dönüşen iş gücü piyasasına daha kolay uyum sağladığını ve benzer nitelikte farklı iş alanlarına yöneldiğini kaydetti. 1950'lerde ev aletlerinin yaygınlaşması da kadınların ücretsiz ev içi emeğe harcadığı zamanı azaltarak istihdama katılımlarını hızlandırdı. 1950 ile 1980 yılları arasında ABD'de çalışan kadın sayısı 25 milyondan fazla artarken kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 34'ten yüzde 52'ye yükseldi.

Kadın istihdamındaki bir sonraki büyük kırılma ise kişisel bilgisayarlarla yaşandı. 1980 nüfus sayımına göre ABD'de 4,7 milyona yakın kişi sekreter ve daktilograf olarak çalışıyordu ve bu kitlenin yüzde 98'inden fazlası kadındı. 1981'de IBM'in kişisel bilgisayarı ve ardından gelen kelime işlem yazılımları, metin yazımı ve dosyalama işlerini doğrudan yöneticilerin masasına taşıyarak geleneksel büro rollerini daralttı. Ancak kadınlar bu yeni bilgisayar araçlarına hızla uyum sağlayarak verimliliklerini artırmayı başardı. Marcus Dillender ve Eliza Forsythe tarafından 2022 yılında yapılan bir çalışma, işletmelerin ofis yazılımlarını benimsemesinin ilgili sektördeki istihdamı yüzde 1 oranında azalttığını, ancak üniversite mezunlarının ücretlerinde yüzde 3'lük bir artış sağladığını gösterdi.

Günümüzde çok daha fazla kadının üniversite diplomasına ve yönetici pozisyonlarına sahip olması otomasyona karşı bir koruma sağlasa da yapay zekanın daha yüksek nitelikli zihinsel görevleri üstlenebilme kapasitesi belirsizliği artırıyor. Hegewisch, yeni teknolojinin öncekilerden farklı olarak öğrenme yeteneğine sahip olduğuna dikkat çekiyor.