ABD'de Yüksek Enflasyon Günlük Hayatın Parçası Oldu

Amerika Birleşik Devletleri'nde tüketiciler son yüzyılın en uzun soluklu yüksek enflasyon dönemlerinden birini yaşıyor. Fiyat artışlarının yeni normal haline gelmeye başlaması ise ABD Merkez Bankası (Fed) yetkilileri arasında tedirginliği artırıyor.

Açıklanan son tüketici fiyat endeksi (TÜFE) verileri, eylül ayında yıllık bazda yüzde 3,7'lik artış kaydetti. Böylece TÜFE, Fed'in resmi hedefi olan yüzde 2 seviyesinin üzerinde art arda yaklaşık 65 ayı, yani beş yıldan uzun bir süreyi geride bıraktı.

Çalışma İstatistikleri Bürosu verilerine dayanan analizler, yüzde 2'nin üzerinde kesintisiz devam eden bu serinin 21. yüzyılın en uzun dönemi olduğunu gösteriyor. Ülke tarihinde 1940'ların sonundan bu yana sadece iki dönemde daha uzun seriler görüldü. 2021'in başından beri enflasyon ortalama yüzde 4,5 civarında seyrederken, bu ölçekte yüksek bir ortalama en son 1980'lerde sona eren süreçte kaydedilmişti.

Yıllardır süregelen yüksek fiyatlar, hanehalkının ekonomiye bakışını gölgeliyor ve bütçe planlamalarından seçim tercihlerine kadar geniş bir alanı şekillendiriyor. New York Fed'in yayımladığı Tüketici Beklentileri Anketi'ne göre, eylül ayında bir yıllık enflasyon beklentisi 0,3 puan artarak son üç yılı aşkın sürenin zirvesi olan yüzde 3,9'a tırmandı.

Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, tüketicilerin yüksek enflasyonu artık hayatın bir parçası olarak kabul etmeye başladıklarını ve bu durumun endişe verici olduğunu dile getirdi. Hammack, uzun vadeli enflasyon beklentilerinin kontrol altında kalmasının hafife alınamayacağını ve her geçen ay bir enflasyon zihniyetinin yerleşme riskinin arttığını belirtti. Bölgesindeki hanelerin daha ucuz ürünlere yönelmek yerine bakkal alışverişi ile temel faturalar arasında tercih yapmak zorunda kaldığını ekledi.

Merkez bankacılarının en büyük kaygısı, işletmeler ve tüketicilerin davranışlarını kalıcı biçimde yüksek fiyatlara göre ayarlaması olarak öne çıkıyor. Maliyet artışı bekleyen şirketlerin fiyatları önceden artırması, çalışanların da alım gücünü korumak için daha yüksek zam talep etmesi enflasyonu kendi kendini besleyen bir döngüye sokabiliyor. Eski bir Fed tarihçisi ve ekonomist olan Gary Richardson, para politikasının tahmin edilebilir ve etkili çalışabilmesi için beklentilerin çıpalanmasının şart olduğunu ifade etti.

Minneapolis Fed Başkanı Neel Kashkari, bir sendika temsilcisinin enflasyonu üyeleri için resesyondan daha kötü bulduğunu belirtmesinin ardından, fiyat istikrarı ve maksimum istihdam dengesine bakışının etkilendiğini aktardı.

Michigan Üniversitesi'nin tüketici güven endeksi bu yıl tüm zamanların en düşük seviyelerine gerilerken, kötüleşen kişisel mali durumun nedeni olarak yüksek fiyatları gösterenlerin oranı 2026'da ilk kez yüzde 50'yi aştı. Anket Direktörü Joanne Hsu, yüksek fiyatların tüketici düşüncesine tamamen hakim olduğunu söyledi.

Eylül ayındaki faiz artışının ardından vadeli işlem piyasaları Fed'in aralık ayında ve 2027 yılında borçlanma maliyetlerini daha da artırmasını bekliyor. KPMG Başekonomisti Diane Swonk, faiz artışlarının kısa vadede tüketiciler üzerinde baskı oluştursa da uzun vadede enflasyonu dizginleyerek fayda sağlayacağını belirterek süreci kanser tedavisine benzetti.

Ekonomistler mevcut fiyat seviyelerinin kalıcı olarak gerilemesini beklemenin gerçekçi olmadığını, deflasyonun ekonomiyi tehlikeli bir sarmala sokabileceğini hatırlatıyor. Uzmanlara göre asıl çözüm, ücret artışlarının yıllık enflasyonun üzerinde gerçekleşerek hanehalkının alım gücünü zamanla yeniden güçlendirmesinden geçiyor.